آسم
1- آسم چیست؟
آسم یک بیماری مزمن است که با نشانه هایی همچون سوزش ریه،
تنگی نفس و مجاری تنفسی شناخته می شود که در نهایت باعث خس خس و تنگی سینه،
کوتاهی نفس و سرفه می شود. شدت این بیماری از ناراحتی های جزیی گرفته تا
مشکلات تنفسی شدید، درجه بندی می شود و در شدید ترین حالت ، به مرگ منجر می
شود.
بیش از 20 میلیون آمریکایی هم اکنون مبتلا به آسم اند که از این
تعداد حدود 6 میلیون نفر، نوجوانان زیر 18 سال هستند. آسم یکی از شایع ترین
بیماری های مزمنی است که خطرات جدی نیز در بر دارد و به عنوان یک نگرانی
جهانی در حوزه سلامت ،شمرده می شود.
تعداد افراد مبتلا به آسم طی 30 تا
40 سال گذشته، افزایش چشمگیر و ناراحت کننده ای داشته است(چه در کودکان و
چه بزرگسالان). در حالی که عامل قطعی این بیماری ،شناخته نشده است، بسیاری
از پزشکان بر این باورند که عوامل محیطی ،نقش اصلی را ایفا می کنند.
2- در زمان حملات، چه اتفاقی می افتد؟
شایع ترین نوع آسم که آن را آسم حساسیتی می نامیم، به دلیل
واکنش بیش از حد و شدید بدن به برخی از عناصر خارجی ایجاد می شود. کسانی که
از این نوع آسم رنج می برند، به محض تماس با یک ماده حساسیت زا دچار حمله
می شوند و بدن آنها شروع به انجام زنجیره ای از فعل و انفعالات می کند که
باعث التهاب و تنگی مجرای تنفسی بیمار می شود.
این زنجیره زمانی آغاز می
شود که بیمار این مواد را تنفس می کند. سپس سیستم ایمنی بدن این مواد را
به عنوان یک عامل خارجی شناخته و پیامی به سلول های خاصی می فرستد تا پادتن
های لازم را تولید کنند. اگر فرد دوباره و به مقدار کافی از این مواد
حساسیت زا را تنفس کند ،بدن سریعا واکنش نشان داده و پادتن ترشح می کند که
در افراد بیمار این پادتن ها ،بیش از حد ترشح شده و باعث اختلال در تنفس و
التهاب مجاری تنفسی می شود.
نوع دیگر آسم که به آن آسم غیر حساسیتی می
گویند، هیچ گونه ربطی به نوع اول آن ندارد ؛در حالی که علائم آنها بسیار به
هم شبیه اند(تنگی و انقباض سینه، خس خس و سرفه). محرک های این نوع آسم
عبارتند از: استرس و اضطراب، هوای خشک یا سرد، ورزش نسبتا شدید، مصرف
دخانیات، برخی ویروس ها و نفس نفس زدن و... . بیشتر این عوامل با روش های
درمانی مناسب بی اثر می شوند.
3- شایع ترین آلرژن ها(عوامل حساسیت زا) کدامند؟
آلرژن ها از برخی از عناصر خارجی تشکیل می شوند که بدن به
آنها واکنش های شدیدی نشان می دهد. این عوامل چه در خانه و چه در محیط
بیرون ،به فراوانی یافت می شوند و اجتناب از آنها کار دشواری است.
برخی از آلرژن های خانگی عبارتند از:
- حشرات ریز خانگی (که معمولا در گلیم ها، قالیچه ها و مبلمان انبار شده، یافت می شوند.)
- آلرژن های حیوانی( ادرار، مدفوع، پشم و یا پر حیوانات خانگی)
- سوسک های حمام( که بیش تر در زیر زمین ها و جاهای مرطوب یافت می شوند).
- کپک(در مکان متروک خانه به خصوص قسمت های مرطوب)
- مواد پاک کننده
- دخانیات و تنباکو
- عطر ها و ادکلن ها
- برخی مواد غذایی
- هوای دم کرده (اتاق های خفه)
و آلرژن های بیرون از خانه نیز شامل:
- دود و مه های غلیظ(در مناطق صنعتی و زیر زمین ها)
- برخی از درختان و گیاهان و حتی گرده های آنها
- تغییرات آب و هوایی(آب و هوای سرد، خشک گرم و یا بارانی)
در موارد نادر برخی داروهای غیر استروئیدی نظیر آسپیرین ها، سولفیت و بتا بلاکر ها ،می توانند محرک های شدیدی برای آسم باشند.
4- چه عواملی، خطر ابتلا به آسم را افزایش می دهد؟
یک فاکتور ریسک، مشخصه ای است که درصد احتمال ابتلا به یک بیماری را مشخص می کند. البته به این معنی نیست که فردی که فاکتور های بیشتری دارد، حتما به آن بیماری مبتلا می شود. با اینکه دلیل دقیق و قطعی برای آسم یافت نشده است ،برخی از عوامل هستند که احتمال ابتلا را بالا می برند. به برخی از آنها اشاره می کنیم:
سابقه خانوادگی: تقریبا ثابت شده که آسم یک بیماری ارثی است. اگر یکی از اعضای خانواده به آسم مبتلا باشد ،به این معنی نیست که بقیه افراد آن خانواده هم مبتلا می شوند ،ولی احتمال آن افزایش می یابد.
سن: بیش از یک دوم مبتلایان آسم افرادی بین سنین 2 تا 17 سال اند. در حالی که هر کسی در هر سنی که باشد ،احتمال ابتلا به آسم را دارد ؛ ولی ظاهرا جوانان در این مورد آسیب پذیر ترند؛ مخصوصا پسران.
زمینه های قومی و نژادی: مردم آفریقایی- آمریکایی و یا آمریکای جنوبی و اسپانیایی ها ،احتمال ابتلا به آسم بیشتری را نسبت به سفید پوستان دارند.
محیط پیرامون: محل زندگی، کار و یا تحصیل یک شخص تاثیر بزرگی بر احتمال ابتلای او به آسم دارد. سعی کنید تا جایی که می توانید از آلرژن ها دوری کنید.
موقعیت های خاص: برخی موقعیت ها و شرایط خاص پزشکی نظیر، پایین بودن وزن در زمان تولد، چاقی، مشکلات قلبی، بیماری رفلاکس معده و مری و عفونت ریه، می توانند در ادامه ، ابتلا به آسم را به دنبال داشته باشند.
5- آسم چگونه تشخیص داده می شود؟
آزمایش خاصی برای تشخیص این بیماری وجود ندارد. این بیماری بسته به نتایجی که پزشک طی یک سری آزمایش های فیزیکی به دست می آورد، تشخیص داده می شود. این آزمایش ها شامل بررسی علائم شما هستند و وضعیت مخاطی و ترشحات بینی را نیز بررسی می کنند، سپس نگاهی به تاریخچه پزشکی و خانوادگی شما می اندازند و یا سعی می کنند هر گونه شرایط خاصی را بررسی کنند تا ببینند شما به کدام یک از آلرژن ها ،حساس هستید.
شاخص های اصلی پزشکی برای آسم ، به صورت زیر دسته بندی می شوند:
- خس خس سینه (صدای غیر معمولی که هنگام بازدم از سینه خارج می شود)
- سابقه ی سرفه ها شدید و اختلالات تنفسی
- کاهش مقدار هوایی که می توانید در سینه ذخیره کنید.
- بدتر شدن وضعیت بیماری بعد از: ورزش، تماس با آلرژن ها، تغییرات آب و هوایی، گریه و یا خنده، اولین قاعدگی در دختران
- در انتها پزشک ،با استفاده از اسپری مخصوص (بتا 2
آگونیست) محدودیت تنفسی شما را بر طرف و شما را برای آزمایش عملکرد تنفسی،
آماده می کند . آزمایشی که مقدار هوای بازدم را پس از یک نفس عمیق ،می
سنجد(در حداکثر ظرفیت ریه).
6- بیماری مرا آسم تشخیص دادند. این به چه معنی است؟
زمانی که تشخیص داده شد شما به آسم مبتلا هستید، پزشکتان وضعیت شما را از بین 4 دسته بندی زیر ،تعیین می کند. این دسته بندی ها را، سازمان ملی سلامت آمریکا ، تعیین کرده است که به صورت زیر می باشند:
- مداوم و شدید: همراه با علائم متوالی، محدود شدن فعالیت های بدنی، حمله های متعدد و روزانه، علائم شبانه و حجم هوای بازدمی کمتر از 60 درصد.
- مداوم و متوسط: علائم کمتر، استفاده روزانه از اسپری، حملات بیش از دو بار در طول هفته که بر فعالیت روزانه تاثیر می گذارد، علائم شبانه که بیش از یک بار در هفته اتفاق می افتند و حجم هوای بازدمی کمتر از 80 درصد.
- مداوم و ملایم: علائم بیش از دوبار در هفته اتفاق می افتند ولی به بیش از یکبار در روز نمی رسند. حملات همچنان هستند و علائم شبانه کمتر از دوبار در ماه اتفاق می افتند. اختلال در حجم هوای بازدمی هم کاهش می یابد .ولی باز هم بالاتر از 80 درصد پیش بینی شده است.
- متناوب و ملایم: علائم بیش از دوبار در هفته اتفاق نمی افتند و بین هر اپیزود ،تنفس عادی است. حملات کوتاه مدت(چند ساعت در چند روز) هستند. اختلال در حجم هوای بازدمی کاهش می یابد. ولی باز هم بالاتر از 80 درصد پیش بینی شده است.
این دسته بندی ها به پزشکان کمک می کنند تا نسبت به وضعیت هر شخص برای او برنامه درمانی مناسبی را پیاده کنند. همچنین باعث می شود بیمار یک اندازه گیری ذهنی داشته باشد که مقدار مؤثر بودن درمان ها را در طول زمان تعیین کند.
7- چه داروهایی برای کنترل کوتاه مدت آسم تجویز می شوند؟
داروهایی که در این خصوص تجویز می شوند، به شما کمک می کنند از علائم آسم جلوگیری کرده و آنها را مدیریت کنید، تعداد و تناوب حملات را کاهش دهید و التهاب مجراهای تنفسی را کاهش داده و تنفس بهتری داشته باشید. این دارو ها به دو دسته سریع الاثر و بلند مدت تقسیم می شوند.
داروهای سریع الاثر شامل موارد زیر اند:
- بتا 2 آگونیست: این اسپری های برونکودیلاتور در شرایط بحرانی استفاده می شوند. زمانی که علائمی مانند انقباض برونش و یا تنگی نفس بعد از ورزش بروز می کنند، استفاده از این اسپری الزامی است. این اسپری یک روش مؤثر و سریع است، ولی استفاده ی روزانه ی آن توصیه نمی شود. مواد داخل آنها شامل پرو ونتیل و ونتولین(آلبوترول)، تورنالات(بیتولترول)، پیربوترول و تربوتالین می باشد.
- آنتی کولینرژیک: این دارو می تواند جایگزینی برای بتا 2 آگونیست باشد. این اسپری عضلات مجراهای تنفسی را شل می کند. تنها نوع این دسته بندی آترو ونت(اپراتروپیوم برومید) می باشد.
- ترکیب: ترکیبی از آلبوترول و آترو ونت می باشد.
8- چه داروهایی برای کنترل بلند مدت آسم تجویز می شوند؟
داروهای بلند مدت شامل موارد زیر می شوند:
کورتیکو استروئید ها: جزو مؤثرترین و قوی ترین داروهای ضد التهاب اند. آنها جلوی ترشح موادی که باعث التهاب می شوند را می گیرند:
- اگر این دارو به صورت اسپری باشد، شامل این موارد است: آئروبید(فلونیسولید)، فلو ونت، پولمیکورت(بیودسونید)، آزماکورت و سیکلسونید
- اگر به صورت زبانی و یا بلعیدنی باشد، شامل این موارد است: دلتاسون(پردنیسون)، پرلون، اوراپرد (پردنیسولون)، مدرول (متیل پردنیسولون)
اینتال(کرومولین سدیم) و تیلاد(ندوکرومیل): داروهای ضد التهابی که برای درجات ملایم تا متوسط تجویز می شوند و بیشتر مناسب تازه وارد ها هستند. این دارو ها می توانند برای پیشگیری نیز استفاده شوند.
بتا2 آگونیست های بلند مدت: این داروها عضلات مجراهای تنفسی را شل کرده و تنفس را راحت تر می کنند. آنها همچنین به عنوان یک مکمل، برای دارو های ضد التهاب استفاده می شوند(برای برنامه های درمانی بلند مدت). این دارو های را نباید در اولویت درمانی قرار داد. شکل اسپری این دارو های شامل سرونت(سالمترول) و فورادیل(فورموترول) است. باید گفت که این دارو ها ممکن است ریسک مرگ مربوط به حملات را، بالا ببرد.
سیمبیکورت و ادوایر: این داروها شامل ترکیب یک استروئید و یک بتا2 آگونیست بلند مدت اند که هم التهاب را کاهش می دهند و هم انقباض عضلات مجراهای تنفسی را کاهش می دهند. ادوایر ترکیبی است از یک کورتیکو استروئید (فلوتیکاسون پروپیونات) و یک بتا 2 آگونیست (سالمترول) و سیمبیکورت نیز ترکیبی از بودسونید و فورموترول می باشد.
متیل زانتینس: این دسته از داروها، پایدار شده ی بروکودیلاتور هستند که برای کنترل علائم در طول شب استفاده می شوند و برای درجات ملایم تا متوسط تجویز می شوند. این داروها بیش تر به صورت بلعیدنی یافت می شوند و معمولا همراه با کورتیکو استروئید ها تجویز می شوند. معروف ترین آنها تئوفیلین است.
اصلاح کننده های لئوکوترین: این داروها با برخی از آلرژن ها مبارزه کرده و جلوی التهاب را می گیرند. این دارو ها به عنوان جایگزینی برای کورتیکو استروئید ها با دوز پایین هستند که برای افراد بالای 12 سال تجویز می شوند. به صورت بلعیدنی هستند و شامل این موارد اند: سینگولیر(مونت لوکاست)، آکولیت(زفیرلوکاست) و لیوترول و زیفلو
زولیر(اومالیزوماب): این دارو که به تازگی
ابداع شده، جلوی ترشح برخی از مواد شیمیایی که باعث ایجاد التهاب می شود را
می گیرد و از علائم پیشگیری می کند. این دارو برای افراد بالای 12 سال با
شدت بیماری متوسط تا شدید تجویز می شود. افرادی که این دارو را مصرف می
کنند نتوانسته اند با استفاده از اسپری ها ،علائم بیماری خود را کنترل کنند
و نتایج آزمایش های حساسیت آنها مثبت بوده است. زولیر به صورت یک آمپول هر 2 تا 4 هفته یک بار مورد استفاده قرار می گیرد و تنها وقتی توصیه می شود که دیگر دارو ها مؤثر نبوده باشند.
9- چگونه ریسک حملات را کاهش دهم؟
بهترین راه برای مدیریت آسم این است که عوامل محرک را بشناسید و آنها را حذف کنید. حذف تمامی این محرک ها کار غیر ممکنی به نظر می رسد؛ ولی لیستی که ما در زیر تهیه کرده ایم به شما کمک می کند از حملات آسم جلوگیری کنید.
کرک حیوانات: تمام حیوانات را از خانه خارج کنید و یا حداقل آنها را از اتاق فرد مبتلا دور نگه دارید.
حشرات ریز خانگی: تشک ها و بالش ها را با محافظ های مخصوص بپوشانید و تمام رختخواب های فرد مبتلا را هر هفته در آب 54درجه سلسیوس بشویید. قالیچه ها را از زمین های چوبی بردارید و مبلمان بلا استفاده را از خانه خارج کنید.
سوسک ها: از تله ها و سم ها استفاده کنید. غذا و زباله ها را در خانه رها نکنید. خانه را تمیز نگه دارید و سعی کنید سوراخ ها را پر کنید.
آلرژن های بیرون از خانه: هنگام بهار و در مواقع گرده افشانی گیاهان در خانه بمانید و تمام پنجره ها را ببندید. از یک دستگاه تهویه هوا، استفاده کنید تا هوای خانه را خنک و تمیز نگه دارید و رطوبت را کاهش دهید. از دود سیگار، پرهیز کنید و سیگار کشیدن را در خانه ممنوع کنید و از دیگر منابع دود زا مانند آتش، دوری کنید. از محرک های شیمیایی نظیر عطر ها و ادکلن ها و مواد پاک کننده نیز استفاده نکنید.
10- دیگر نکته ها:
به طور منظم ورزش کنید، از یک رژیم غذایی مفید و مناسب استفاده کنید و از خوردن غذاهای محرک اجتناب کنید. یک برنامه خواب مناسب داشته باشید. یک دفتر تهیه کنید تا تجربیات خود را از این بیماری در آن یادداشت کنید و نحوه ی درمان خود را در آن ثبت کنید.
وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَآ أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا